GENEL BiLGiLER
Yüzölçümü: 7.774 km²
Nüfus: 133.143 (1990)
il Trafik No: 62
Dogu Anadolu Bölgesi'nin Yukari Firat bölümünde yer alan Tunceli ili, kuzeyde ve batida Munzur Daglari ile Karasu Irmagi, doguda Bingöl Daglari ve Peri Suyu, güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. Belirgin dogal sinirlarla kusatilmis olan il topraklari, doguda Bingöl ve Elazig, güneyde Elazig, bati ve kuzeyde Erzincan illeriyle komsudur. 2000 Yili Nüfus Sayimi sonuçlarina göre toplam 93548 kisilik nüfusa sahip olan Tunceli , ayni zamanda Türkiye'nin en az nüfusa sahip ilidir. Tunceli, 7774 km2 yüzölçümü ile Türkiye topraklarinin % 1'ini kaplamaktadir. Tunceli yöresinde ilk çaglardan beri pek çok uygarlik yasamistir. Orta Çagdan kalma ve bugün hala iyi durumda bulunan Pertek kalesi ve Munzur Vadisi Milli Parki görülmeye deger güzellikleridir.
iLÇELER:
Tunceli ilinin ilçeleri; Çemisgezek , Hozat, Mazgirt , Nazimiye , Ovacik, Pertek ve Pülümür'dür.
Çemisgezek : ilçe Tunceli'nin batisinda yer almakta olup, il'e 117 km. uzakliktadir. 877 km² alana sahip olan ilçenin rakimi 953 m.dir. Tunceli ile olan ulasimi Pertek üzerinden karayolu ile saglanir. Ancak ulasim daha çok Elazig ili üzerinden olup Elazig- Çemisgezek arasindaki karayolunun bir kisminin Keban Baraj Gölü üzerinde olmasi nedeniyle feribotlarla saglanmaktadir.
Hozat: Hozat; kuzeyinde Ovacik, dogusunda merkez ilçe, güneyinde Pertek ve batisinda Çemisgezek ilçeleriyle çevrilidir. ilçenin denizden yüksekligi 1520 m. olup, yüzölçümü 804 km.² dir . ilçe merkezi Tunceli'ye 96 km. uzaklikta bulunmakta olup ulasim il merkezine ve Elazig'a Pertek karayolu üzerinden saglanir.
Mazgirt : Tunceli iline 40 km. Elazig iline 100 km. uzaklikta olan Mazgirt ilçesi, Tunceli-Elazig Karayolunun 10 km. kuzeyinde yer almaktadir.
Nazimiye : Eski ismi Kizil Kilise olan Nazimiye ilçesi 553 km² alanla, il'in en küçük ilçesidir. il'e uzakligi 36 km. olup, denizden yüksekligi 1550 m. dir .
Ovacik: Tunceli'nin kuzeyinde yer alan Ovacik'in ismini daglarin arasinda yer alan 74 km2'lik ovadan aldigi sanilmaktadir. 1538 km² alani ile ilimizin arazi yönünden en büyük ilçesidir. il merkezine 65 km uzaklikta bulunan ilçeye ulasim Munzur Suyu ile birlikte devam ederek ilerleyen ve Munzur Vadisi Milli Parki içerisinde yer alan essiz doga manzaralariyla dolu karayolu üzerinden saglanmaktadir.
Pertek: il merkezinin güney kisminda yer alan Pertek ilçesinin, dogusu ve güney siniri tamamen Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. Kuzeyinde merkez ilçe ve Hozat, batisinda ise Çemisgezek ilçesi ile sinirlanir.
Pülümür: Tunceli merkezinin kuzeydogusunda yer alan ve 1505 km2'lik yüzölçümüne sahip olan ilçenin deniz seviyesinden yüksekligi 1650 m dir . il merkezine 65 km uzaklikta bulunan ilçeye Pülümür Vadisi ve Pülümür Çayi boyunca uzanan ve ayni zamanda Tunceli'nin Erzincan ili ile olan baglantisini saglayan karayolu üzerinden ulasilir.
NASIL GiDiLiR?
Karayolu: Tunceli, güneyden Elazig, kuzeyden Erzincan ve Erzurum illerine baglayan devlet karayolu üzerindedir.
Otogar Tel : (+90-428) 212 48 59
Havayolu: Tunceli'ye en yakin havaalani, kent merkezine yaklasik olarak 120 km. uzaklikta yer alan ve iç hatlara hizmet veren Elazig Havaalanidir.
GEZiLECEK YERLER
Kaleler
Pertek ilçesindeki Pertek Kalesi Mengüçlüler döneminde insa edilmistir. Bugün Keban Baraj Gölü altinda kalan ve bir ada görünümünde olan kale sivri bir kayanin üzerinde kurulmustur. Selçuklular zamanindan kalan kale, Osmanlilar zamaninda onarilmistir.
Mazgirt ilçesinde Urartu dönemine ait pek çok kale kalintisi bulunmaktadir. Bunlar Malazgirt Kalesi, Dedebag , Kaleköyü ve Sagman Kaleleridir.
Cami ve Türbeler
Tunceli'de bulunan Yelmaniye Cami, Ulukale Cami, Baysungur Cami, Çelebi Ali Cami, Sagman Cami, Hamidiye Medresesi Osmanli dönemine, Eltihatun Cami ise Akkoyunlu dönemine ait eserlerdir.
Uzun Hasan ve Eltihatun Türbeleri Akkoyunlu dönemi eserleridir.
Magaralar
Çemisgezek ilçesindeki in Magaralari Urartu dönemine ait olup, kaya mimarisi örnegini olusturmaktadir.
Yaylalar
Tunceli topraklarinin % 25'ini olusturan platolar, ilin orta ve kuzey kesimlerinde yayla turizmine yönelik potansiyel yaratmaktadir. Bitki örtüsü, dogal çevre degerleri, manzara olanaklari, ulasim durumu ve diger turizm kaynaklarina yakin olma unsurlari bir arada degerlendirildiginde, yayla turizmi potansiieli açisindan Merkez ilçede Gözen Köyü, Saritas , Gökçek, Karagöl ve Alacik yaylalari; Pülümür ilçesinde Saglamtas , Karagöl , yelekli, Dereboyu , Dagbek ve Çakirkaya yaylalari; Ovacik ilçesinde Koyungölü , Burnak , Egripinar , Pasadüzü , Gözeler ve Mollaaliler yaylalari öne çikmaktadir.
Milli Parklar
Tunceli - Munzur Vadisi Milli Parki
Yeri: Tunceli ili
Ulasim: Dogu Anadolu Bölgesinde Tunceli ili sinirlari içinde yer alan Munzur Vadisi Milli Parki Tunceli'ye 8 km. uzakliktadir.
Özelligi: Karasu ve Murat çöküntüsü alanlari arasinda yükselen Munzur Daglarinin jeolojik yapisi, metamorfik , volkanik ve tortul kayaçlardan meydana gelir. Kuzeyde 3300 metreye kadar yükselen bu daglik alan Mercan ve Munzursuyu vadileri ile büyük ölçüde parçalanmistir. Mercan vadisinin 1.60 metreden yukari kesimlerinde buzul gölleri, daglardan Ovacik düzlügüne gelindiginde kaynayan gözeler, vadi boyunca dökülen küçük selaleler Milli Parkin peyzajinda ilgi çekici örnekleridir.
Milli Parkta tepeler ve yamaçlar mese ormanlari ile kaplidir. Vadi tabaninda ise ceviz, kizilagaç, disbudak, karaagaç, çinar, kavak, sögüt ve çali türlerinden meydana gelen zengin bir bitki örtüsü görülür. Sarp ve dik yamaçlar ise çiplaktir.
Yaban Hayati;kurt,tilki, ayi, kinali keklik gibi türlerin yaninda dagkeçisi , çengel boynuzlu dagkeçisi , vasak, susamuru, çil keklik, keklik kaya kartali gibi nadir türlerin de barinmasina imkan saglamakta; Munzur Vadisi ve Mercan suyunda bol miktarda alabalik bulunmaktadir.
Parkta görevlilerin gösterecegi yerde kamp kurmak,piknik yapmak ,sportif balik avciligi, yürüyüs ve dagcilik yapilabilir.
Görülebilecek Yerler: Mercan Vadisinin yukari kesimlerinde buzul gölleri, daglardan Ovacik düzlügüne inildiginde kaynayan gözeleri ve küçük selalesi görülmeye deger güzelliktedir. Mevcut Hizmetler ve Konaklama: Milli Parkta kamp kurulup,piknik yapilabilir. Sportif balik avciligi, yürüyüs ve dagcilik yapilabilir. Çadirla konaklanabilir..
Sportif Etkinlikler
Rafting: Tunceli sinirlari içerisinde akip giden Munzur , Pülümür ve Peri sulari gerek debileri, gerekse akis hizlari itibari ile rafting (kano) sporu yapmaya oldukça elverisli sulardir.
Doga Yürüyüsü: Ovacik ilçesinin kuzeyindeki Munzur sira daglari ile ilçenin güneyindeki meselik tepeler, ilin kuzeydogusunu kaplayan ve yüksekligi 3292 metreye varan Karasu- Aras daglari ile Bagirpasa daglari dagcilik ve doga yürüyüsü sporlarina oldugu kadar kayak için de uygundur.
COgRAFYA: Tümüyle Firat Havzasi içerisinde kalan il, dogal sinirlarla kusatilmis yüksek bir bölgedir. Dogu Toros Daglarinin uzantilari dogu-bati yönünde uzanarak ilin kuzeybatisini, kuzeyini ve kuzeydogusunu hemen hemen bütünüyle kaplar. Bu daglar asilmasi güç siralar olusturdugu için Tunceli, Türkiye'nin dogu ucunda Igdir Ovasindan baslayip Erzincan Ovasina kadar uzanan verimli çöküntü alaniyla bütünlesememistir. Bu daglar, yer yer hem yüzey sulariyla asinarak hem de akarsular tarafindan derince oyularak yüksek platolara dönüsmüstür. Vadiler çok dar ve dik olup vadi tabanlarinda ovalar olusmamistir.
Güneyden kuzeye ve batidan doguya yükselen il topraklarinin % 70'ini daglar, % 25'ini platolar, % 5'ini ovalar ve düzlükler olusturmaktadir.
Tunceli ilinin genel iklimi, yazlari sicak ve kurak, kislari yagisli ve soguktur. Yagislar genellikle sonbahar ve ilkbahar aylarinda yagmur, kis aylarinda kar seklinde olmaktadir.
TARiHÇE: Tunceli'nin, Çemisgezek ilçesinin güneyinde yer alan Keban Baraj Gölü altinda kalan Pulur ( Sakyol ) Höyügünde 1968-1970 yillari arasinda yapilan kazilarda elde edilen bulgular, yöreye Kalkolitik Çagda (i.Ö. 5500-3500) yerlesildigini göstermektedir. Pulur'da bulunan Höyükte yapilan kazilarda kale görünümünde evlere, ocaklara, dibeklere, çesitli ögütme araçlarina, çesitli hayvan resimlerine, tunçtan yapilmis igne ve kazma gibi çesitli madeni esyalara rastlanmistir.
NE YENiR? Oldukça zengin yemek kültürüne sahip olan Tunceli'nin yöresel yemekleri arasinda Zerefet ( Babiko ), Sirekurt , Sirepati , Keskek, Kavut, Patila unlu yemeklerine örnek verilebilir. Yöreye özgü bitki ve sebze yemeklerinden, Gulik Yemegi, Mantar Yemegi, Dögme Çorbasi, Dögme Pilavi, Gulik Çorbasi, Guriz Yemegi ile kurutulmus sebze yemekleri sayilabilir. Geleneksel yöresel tatlilar arasinda Helva, Dut Tatlisi, Asure, Pancar tatlisi, Kabak Tatlisi, Heside (sulandirilmis Dut pekmezi, un ve tereyagi) ile baklava yer almaktadir.
NE ALINIR?
Birbirinden maharetli genç kizlar tarafindan dokunan ve üzerinde yöreye özgü desenlerin islendigi yer yaygisi türü olan “Cicim” ve çanta olarak kullanilabilecek “Heybe” hediyelik esya olarak dükkanlarda satilmaktadir. Pülümür daglarinda yetisen birbirinden enfes kokulara sahip çok sayida degisik çiçeklerden arilarin toplamis oldugu özlerle yaptiklari katkisiz dogal “Pülümür Bali” tüketim ve hediye amaçli olarak alinabilir.
Munzur Milli Parki Vadisinde bulunan daglarda tamamen dogal ortaminda kendi basina yetisen çesitli dertlere derman tek disli “Ovacik Sarimsagi” Ovacik ilçesi ile il merkezindeki dükkanlarda satisa sunulmaktadir. Tunceli'nin yüksek daglarindaki otlaklarda yetisen degisik otlarla beslenen hayvanlarin sütünden yapilan Türkiye'de meshur dag kokulu “ savak Peyniri” Türkiye'nin her tarafindan alici bulmaktadir.
YAPMADAN DÖNME: Munzur Irmaginin kaynagini olusturan ve 40 gözden olusan Munzur Gözelerini görmeden, “Aglayan Kayalar”in yani basinda bir hatira fotografi çektirmeden, Munzur Vadisi Milli Parkini, Çemisgezek'te ki “in Deliklerini gezmeden, Çemisgezek , Pertek ve Mazgirt ilçelerindeki tarihi kale ve camiler gezmeden, Yöreye ait bal ve tulum peynirini almadan, ...Dönmeyin.
